Tác giả và tư cách tác giả
Tác giả là một cá nhân hay nhiều cá nhân (tập thể tác giả) được ghi tên trên bản thảo nộp hoặc bài báo được xuất bản, bản in hoặc online bởi Tạp chí Khoa học Đại học Mở TP. HCM (HCMCOUJS). Tác giả hoặc tập thể tác giả phải đáp ứng đầy đủ cả 04 tiêu chí tư cách tác giả theo ICMJE. Cá nhân không đáp ứng một tiêu chí trong số bốn tiêu chí dưới đây không được xác định là tác giả và chỉ có thể được ghi nhận đóng góp trong phần Lời cảm ơn.
Tiêu chí xác định tư cách tác giả của ICMJE (International Committee of Medical Journal Editors)
| Tiêu chí | Mô tả chi tiết |
|---|---|
| 1. Đóng góp đáng kể | Đóng góp vào việc hình thành ý tưởng, thiết kế nghiên cứu; hoặc thu thập, phân tích, diễn giải dữ liệu |
| 2. Soạn thảo hoặc hiệu chỉnh quan trọng | Soạn thảo bản thảo hoặc chỉnh sửa quan trọng các nội dung học thuật |
| 3. Phê duyệt bản thảo cuối | Phê duyệt phiên bản cuối cùng trước khi xuất bản |
| 4. Chịu trách nhiệm học thuật | Đồng ý chịu trách nhiệm về tính chính xác và toàn vẹn của toàn bộ công trình |
Các hình thức tác giả không được chấp nhận
Tạp chí không chấp nhận tác giả và các hành vi liên quan đến tư cách tác giả sau:
- Tác giả ẩn danh (ghost authorship);
- Tác giả danh nghĩa hoặc tặng danh (gift/guest authorship);
- Mua, bán hoặc trao đổi vị trí tác giả;
- Ghi tên tác giả nhằm gây ảnh hưởng đến quyết định biên tập hoặc phản biện.
Tất cả các bài báo nộp vào hệ thống trực tuyến HCMCOUJS phải khai báo rõ ràng, đầy đủ và trung thực vai trò cũng như mức độ đóng góp của từng tác giả theo Hệ thống phân loại vai trò CRediT (Contributor Roles Taxonomy - 14 vai trò). Việc khai báo này nhằm:
- Bảo đảm tính minh bạch trong phân bổ công lao khoa học;
- Phòng ngừa các hành vi vi phạm đạo đức tác giả (ghost, guest, gift authorship);
- Phù hợp với chuẩn mực của COPE, ICMJE, Scopus.
Mỗi tác giả phải được gắn với ít nhất một (01) vai trò CRediT, và các vai trò được khai báo phải phản ánh đúng mức độ đóng góp thực tế của tác giả đối với bài báo.
Vai trò CRediT (Contributor Roles Taxonomy CRediT)
| Vai trò CRediT | Mô tả chi tiết |
|---|---|
| Xây dựng ý tưởng (Conceptualization) | Hình thành câu hỏi nghiên cứu, mục tiêu, khung lý thuyết hoặc giả thuyết nghiên cứu |
| Phương pháp (Methodology) | Thiết kế phương pháp nghiên cứu, mô hình, quy trình hoặc khung phân tích |
| Phần mềm (Software) | Lập trình, phát triển mã nguồn, thuật toán, công cụ tính toán |
| Thẩm định (Validation) | Kiểm chứng dữ liệu, phương pháp, độ tin cậy và khả năng tái lập kết quả |
| Phân tích (Formal Analysis) | Phân tích thống kê, mô hình hóa, xử lý dữ liệu |
| Điều tra/Thí nghiệm (Investigation) | Thu thập dữ liệu, khảo sát, thực nghiệm |
| Tài nguyên (Resources) | Cung cấp dữ liệu, thiết bị, vật liệu nghiên cứu |
| Quản lý dữ liệu (Data Curation) | Làm sạch, chuẩn hóa, quản lý và lưu trữ dữ liệu |
| Viết bản thảo ban đầu (Writing - Original Draft) | Soạn thảo bản thảo chính |
| Hiệu đính (Writing - Review & Editing) | Hiệu chỉnh, rà soát, chỉnh sửa nội dung học thuật |
| Trực quan hóa (Visualization) | Thiết kế bảng biểu, hình ảnh, đồ thị minh họa |
| Giám sát (Supervision) | Định hướng học thuật, cố vấn khoa học |
| Quản lý dự án (Project Administration) | Điều phối, quản lý tiến độ và tổ chức thực hiện nghiên cứu |
| Huy động tài trợ (Funding Acquisition) | Xin và quản lý nguồn tài trợ nghiên cứu |
Vai trò của các tác giả được ghi nhận trong bài báo thường bao gồm:
| Vai trò | Tiêu chí |
|---|---|
| Tác giả chính (First Author) | Dẫn dắt ý tưởng và thiết kế nghiên cứu; thực hiện phần trọng yếu của thu thập và phân tích dữ liệu; soạn thảo bản thảo ban đầu; điều phối đóng góp của đồng tác giả; bảo đảm tính trung thực khoa học; phải đáp ứng đầy đủ tiêu chí ICMJE. |
| Tác giả liên lạc (Corresponding Author) | Thực hiện việc nộp bài; chịu trách nhiệm trao đổi với Tạp chí trong suốt quá trình phản biện và sau xuất bản; bảo đảm tất cả tác giả phê duyệt bản thảo cuối; quản lý các thay đổi tác giả; phải đáp ứng đầy đủ tiêu chí ICMJE. |
| Đồng tác giả (Co-authors) | Có đóng góp học thuật đáng kể; tham gia thu thập, phân tích dữ liệu hoặc viết bài; tham gia hiệu chỉnh và phản biện nội bộ; phải đáp ứng đầy đủ tiêu chí ICMJE. |
- Thứ tự tác giả phản ánh mức độ đóng góp học thuật và được xác lập trên cơ sở thỏa thuận tự nguyện, minh bạch của toàn bộ nhóm tác giả;
- Quyết định về thứ tự tác giả thuộc trách nhiệm của các tác giả, Tạp chí và Ban Biên tập không can thiệp;
- Tác giả liên lạc được đánh dấu bằng ký hiệu (*) bên cạnh tên, nếu tác giả chính đồng thời là tác giả liên lạc thì đứng ở vị trí số 1, nếu không, tác giả liên lạc thường đứng ở vị trí số 2;
- Thông tin tác giả liên lạc (họ tên, cơ quan công tác, quốc gia, email, ORCID) phải nhất quán giữa việc ghi tên trên bài báo và hệ thống nộp bài.
Việc thay đổi tác giả (bao gồm thêm tác giả, xóa tác giả, thay đổi thứ tự tác giả hoặc thay đổi vai trò tác giả) được xem là vấn đề đạo đức xuất bản nghiêm trọng và chỉ được xem xét trong những trường hợp đặc biệt, có cơ sở học thuật và pháp lý rõ ràng. Danh sách tác giả, thứ tự tác giả và vai trò tác giả phải được xác lập dứt điểm trước khi bản thảo chuyển sang giai đoạn phản biện khoa học (tức là sau khi có kết quả sơ duyệt cuối cùng). Thông tin tác giả trong bản xuất bản chính thức (Version of Record) được coi là hồ sơ khoa học cuối cùng. Các phiên bản trước đó (preprint, postprint, accepted manuscript) chỉ có giá trị tham khảo và không làm phát sinh quyền thay đổi tác giả sau khi bài báo đã được chấp nhận.
Việc thay đổi tác giả được xem xét theo từng giai đoạn xử lý bản thảo như sau:
- Bản thảo nộp ban đầu/bản sửa sau sơ duyệt (Submitted / Revised Manuscripts after Initial Screening/Preprint): Việc thay đổi tác giả có thể được xem xét nếu có lý do chính đáng, giải trình rõ ràng và đầy đủ hồ sơ chứng minh theo quy định của Tạp chí.
- Bản thảo sau phản biện (Revised Manuscript/Postprint): Việc thay đổi tác giả chỉ được xem xét trong trường hợp thật sự cần thiết, phải có giải trình chi tiết và sự đồng thuận bằng văn bản của tất cả các tác giả liên quan.
- Bản thảo đã được chấp nhận (Accepted Manuscript): Về nguyên tắc, không chấp nhận thay đổi tác giả. Chỉ trong trường hợp đặc biệt (ví dụ: phát hiện sai sót nghiêm trọng về tư cách tác giả) và phải có sự chấp thuận bằng văn bản của Tổng Biên tập.
- Bài báo đã xuất bản (Published Version of Record): Đây là hồ sơ khoa học chính thức và duy nhất được trích dẫn. Việc thay đổi tác giả không được chấp nhận. Mọi tranh chấp hoặc vi phạm phát sinh sẽ được xử lý theo Chính sách sửa lỗi, rút bài & hậu kiểm.